simsalabimbambasaladusaladim

Om morgonen når eg skal på jobb og først levera ungar i barnehagen, fortonar det seg som ein heimevernsøvelse, dvs mykje venting, litt sutring og store mengder utstyr som er sporlaust vekke. Her i førre veka hadde eg fått ungar, sekkar og dressar inn i bilen og alt var klart, så bakka eg over veska med den heilt nye, bærbare og svært dyre PC-en min.  Slik er livet. Det var ein av desse regnfulle, mørke morgonane. Så spør guten min frå baksetet: ?kvifor regnar det frå lyktestolpar??. Det er lett å leita fram den fysiske forklaringa om ?vanndamp opp i skyene, blir tungt, dett ned, lys i gatelysa, regnar forbi?. Men det var jo eigentleg ikkje det han spurte om, men  ?Kvifor regnar det frå lyktestolpar?? Det er faktisk noko av det mest poetiske eg har høyrt på lenge. Det er då ein får slike glimt av at det er noko språkleg mellom himmel og jord  - noko meir enn namnelappar på nakne fakta.

 

Me likar jo til dømes å tru at namn er noko folk får heilt vilkårleg - av reint praktiske omsyn.

 

I deler av landet  der ein har hatt ein sterk oppkallingstradisjon, var det viktigast kven ein heitte etter. Der var det slik at ein kalla opp etter eit fast mønster. Og i område med slik tradisjon var det heller ikkje så stor variasjon i namna. Du kan ikkje berre kalla ungen din Yvonne eller Cato. Tenk deg følgjande situasjon: Eldste guten måtte kallast opp etter farfaren som heitte:  Ola, nest eldste guten måtte kallast opp etter etter morfaren som heitte: ?Ola, og var ungeflokken riktig stor - og bingolukka endå større ? skulle tredjemann jf mønsteret kallast opp etter ein morbror, og som heitte: Ola. ?Her er dei tri gutane mine, store-ola, litle-ola og ola-ola. ?

 

Då eg fekk den første ungen spurte ein kamerat meg om kva han skulle heita:

- Han heiter Åsmund, seier eg

- Typisk deg.

 

Og når eg kalte andremann for Olav

-         du tulle?

-         Nei, eg tulle ikkje, seier eg

-         Tredjemann skal vel heita Vinje, då?

 

Namnet skjemmer ingen, seier dei.

 

Det er mange som ler av oss frå Vestlandet ? gjerne når me seier kva me heiter. Spesielt ler dei viss eg kjem til å nemna onkelen min: Henning Øyvind. Eller onkel Henning Øyvind som eg alltid har kalla han. Kva er det som er så merkeleg med det? Det er jo eit heilt vanleg namn:

 

Per Henning, Kjell Inge, Sindre Mikal, Leif Edvard, Trond Egil, Odd Ragnar, David Alexander, Åse Kari, Oddny Judith, Leif Kjetil, Jon Kjetil, Arne Olav, Dag Ottar og Frode Gerhard.

 

Ja, ja, la dei le, sjølv om det ikkje er noko festleg i dette. Eg skal heller fortelja om då eg traff den svogeren min. Og me presenterte oss.

- Hei, eg heiter PerHenning, og du?

-         Tom

-         ja.....

-         Hm...

-         ja...kva meir....?

-         nei, ....Tom

-         eg meiner, er det Tom Atle, Tom Frode, Tom Kåre eller Tom Per du. ?Herlighed for ei kneda hu har fått fatt i, han ha det inn med teskei, dennher fyren...

-         Nei bare Tom.

-         Bare Tom? Bare, bare Tom. Eg visste ikkje kva eg skulle seia, Det var faktisk ganske ekkelt.

-         Hadde det nå i det minste vore to stavingar. Tore, Trygve , då er du liksom på veg mot noko. Eller Ove. Apropos Ove, viss du ser Tom i bar overkropp, så har han eit hjarta med ei pil gjennom der det på eit banner under der det skulle stå ?love?. Men det står ove, og det er fordi L?blei så dårleg, at du må vera spesialpedagog for å finn?an.

 

Nei, det blir for blodfattig. Du kan ikkje heita Tom og le av dei som har lange dobbelnamn. Tenk på fordelen. Har du eit dobbelnamn av eit skikkeleg kaliber og kan skriva det, så har du jo vore gjennom halva alfabetet. Mens Tom fortsatt lurer på kva ein bokstav er.

 

Mange vurderer bibelske namn til ungane sine.

 

?Ho skal heita Sara? meinte han

?Nei, det e altfor bibelsk? meinte ho

så kalla dei henne Maria.

 

Namnet skjemmer ingen, blir det påstått.

Men kvifor er det då så få melkisedek, sjadrak, ananias, kvirinius og habbakuk?ar?

Det hadde vore noko, i staden for å ha tre som Katrine med C,katrine med K, tre katrine med Ch, at ein hadde  tre melkisedek, dvs Melkisedek med to d?ar, Melkisedek med ch og Melkisedek med ck.

 

Det er forresten ikkje så mange som heiter Kåre, heller, når eg tenkjer meg om. Kåre er ut.

Det er jo litt pinleg viss ein meiner at namnet ikkje skjemmer nokon.

 

I ukebladene er det  jo slike spørrespalter der du kan spørja vise gamle damer om slikt ein ikkje torer å spørja andre om. Me kunne jo tenkja oss ei annonse som:

 

Kjære Stella,

Jeg heter Kåre, er det normalt?

 

Slik vil ein jo ikkje finna i dag. I staden kan ein gå inn på nettet til statistisk sentralbyrå og finna at dersom du er ung og heiter Kåre,  er det heilt unormalt. Og så er det mogleg å få endra namnet sitt, til dømes til Marcus ?  Marcus med C.

 

Då eg gifta meg, tok eg namnet hennar ? ja, ja etternamnet altså.

Eit stund seinare arbeidde eg på anlegg og møtte Ali, han som hadde vore bas frå førre anleggsperiode.

- ?Hei Ali, hugsar du meg att?? Han gjorde ikkje det.

- ?Hva hete do??

- ?Pedersen heitte eg då, men eg heiter Uppstad nå?.

- Så kikkte han på meg: ?Nai, Fytte gris, do ta namn til kjerringa??

 

Namnet skjemmer ingen seier dei. og det var ikkje det at eg var så veldig skjemt, men det var heller ikkje så lett. Etter eit nattskift, blei eg vekt av telefonen. Eg leitte fram telefonen i ørska.

Så fekk eg fullstendig jernteppe.

Det er jo vanleg å seia etternamnet sitt når ein tek telefonen, har eg lært.

Men eg kunne ikkje komma på det.

Eg hadde gløymt kva eg heitte.

Eg  hadde eit svakt minne om at det var eit eller anna på U, men det var òg alt.

?hallo? svara eg etter ei lang stund.

 

Den afrikanske diktatoren Josef Desiré Mobuto skifta òg namn. Ikkje i samband med giftarmål, men då han svinga seg opp politisk. Han kalla seg i staden: Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga "Den allmektige krigaren som på grunn av sin utholdenhet og urokkelege vilje til å vinna, vil gå frå erobring til erobring og etterlata seg flammar i sitt kjølvatn" .

 

Det var då eg innsåg at mi endring ikkje var å ta for hardt i.

 

Det er noko språkleg mellom himmel og jord  - noko meir enn reine namnelappar på nakne fakta. Som når eg høyrde ein radioreportasje om Afghanistan under taliban-tida, eg måtte stoppa bilen for å skriva det ned: ?Ministeren i departementet for dydens fremme og ondskapens bekjempelse?. Det er interessant med slike språklege konstruksjonar, som når informasjonsdirektøren på HiS har fått tittelen ?Strategi- og kommunikasjonsdirektør?. Det er ikkje lenge før me innafor offentleg sektor kjem til å sjå tittelen ?Sjefen for dei gode tidene?.

 

Slike språklege konstruksjonar er ikkje så ulikt spørsmålet om kvifor det regnar frå lyktestolpar.

 

På leikegolvet spør Åsmund

?Og så sette eg bilen her i ein ærbødig stilling?

-?ærbødig stilling? kva meiner du?

-?Han ska stå her i ein ærbødig stilling?

?kor har du høyrt det??

?I Donald, når han blir brannmann?

?Åja, men det betyr at han har fått ein fine jobb?

?Nei?

?Jo, det er brannsjefen som gir han ein god jobb?

?Nei, bilen ska stå i ein ærbødig stilling?

 

Og slik held det fram.

 

Og etter ein slik dag seier han i bilen.

 

?Pappa, eg finne på møje tull, men eg gjørr i allefall jobben min?

 

Kor har han dette frå? Eg har aldri sagt noko slikt. Og meine han at eg ikkje gjørr jobben min?

 

?Ka e jobben din, då?? spør eg

Det e å gå i barnehagen, lega, og grava i sanden?

 

Og eg lurar på, er spørsmål som ?kvifor regnar det frå lyktestolpar? del av tullet eller del av jobben?

 

Eg trur det er ein del av jobben. Min jobb altså.

 

Advent i Kongo-Brazzaville

Han er ei kryssing av schæfer og eit Volvo Amazon-framsete. Minst.
Han er personifikasjonen av ordet rasist der han konsekvent glefsar, bit og gøyr mot alt svart, medan alt kvitt får eskorte til døra. Kvite tjuvar har ei framtid i Kongo.
Gerimo heiter han, er shäfer og får kost og losji mot å vakta Centre Missionaire EEC, BP 77 Brazzaville REPUBLIQUE DU CONGO. Me stirer alle i tallerken - Paven kunne gjerne ha kome inn i ei slik stund med krossteikn og røykjelsesberarar, men let det vera - meldinga går hardt inn på oss:
   
Gerimo er borte.

Kven skal no skilja mellom ven og fiende, kvit og svart, cowboy og indianer, tjukk og tynn, surt og salt? Ryktene seier at han er blitt kidnappa. «Kvifor» seier eg. «Han er tjukk» svarar ho og himlar med augo over endå eit tåpeleg spørsmål.

SCORE ligg ikkje lenger frå Kongofloden enn at du trygt kan springa frå handlevogna og pissa i elva med utsikt over Kinshasa. Score har høge spir og liknar eit veldig mormonerbedehus der dei sel herlege ting til dei utvalde - dei som har pengar. Eg er viss på at direktøren omtalar det som «High score» for sine vener. Det slukar pengar i større fart enn Terminator II-spelet i bowlinghallen på Åsen i Stavanger. Eigentleg har eg ingenting der å gjera.

Men.

Eg svingar unna ein mørk tiggar utan bein, og stansar på den rommelege parkeringsplassen. Han får 100 frs før han får strekt ut handa. Det er jo jul.

Ein frisk og sprek ungdom har sett gesten og er raskt framme med handa og eit fårete 10-årig julehefteselgjarblikk. Det er ikkje jul enno.

«Nei, du får ikkje pengar - gå og spør mamma» «Har du ikkje mamma, seier du?» «Du har vel heller ikkje pappa, onklar, tanter, bestemor eller bestefar?» «Akkurat» «Og alle venene dine er óg døde, hm?» «Og far din, som jo eigentleg er død, har ikkje jobb nei?» «Har du ikkje såpe til å vaska familien sine klede med, seier du?» «Men, var dei ikkje alle døde då?» «Hadde du gløymt det?» « Å? Er dei berre døyande - er det slik det heng saman?»

Eg er innafor og stoppar opp i møte med den kondisjonerte lufta.
Alice i eventyrland. 13 negerdamer i sterile konditoruniformar sit som fastsveiste napoleonskaker i folketome kassar, og gåseleverpostei og fransk raudvin mediterer taust over ein fransk versjon av « I believe in Santa Claus».

Eg let ei handlevogn ta meg med til kjøledisken, og kvekk til i det ei kvitlaukspølse rullar ut av synsfeltet og ned i den djupaste enden av trillevogna - og blir liggjande. Eg veit ikkje om det er den stive malarianakken som hindrar meg i å sjå pølsa i snabben, eller om det er uvilje mot dette ukjende som har trassa min personlege integritet ved å trengja seg innpå meg.

   Pølsa har kome til meg - me er eitt.

Ho er mi, og eg er hennar.
Eksitensialismen er banal. Eg er komen til Score utan mål og meining - utan handlelapp eller allvitande kone. Dessutan er eg ikkje svolten - primærdrifta manglar.
Ei ambassadørfrue dundrar forbi meg med ei vogn søkklasta av mål og meining. Eg startar med eit rykk, og pølsa rullar såvidt opp i synsranda i det aksellerasjonen avtek.

   Ho minner meg om at ho er der, og at eg har eit ansvar.

Eg finn meg ute av stand til å møta utfordringa som ei slik einsleg kvitlaukspølse i ei handlevogn gjev. Eg legg panisk ein frosen kylling ned i korga, men må berre leggja han bort. Det kjennest ikkje rett. Folk byrjar å sjå langt etter meg. Eg kjenner meg klaga. Skråstilte nakkar skrik etter meg:

   «Gjer noko då, mann! Fyll opp!»

Eg er viss på at denne skampletten av ei pølse kjem til å føra ulukke over meg. Eg hadde aldri trudd at ei pølse kunne ha ei slik makt over ein mann. Eg hadde vore betre stilt med å ha ein sirkusdirektør til far, der eg i skam måtte stua vekk elefantar og halvnakne ungarske trapéskvinner, og i siste liten slengja ein paljett-BH etter dei ut i bakgården, før eg kunne ta imot vener frå universitetet til kollokviegruppe i heimen. For ikkje å gløyma det psykiske presset ved gulasjlukt og austeuropeisk familiekrangel midt i ein snobbete diskusjon om litteraturteori.

   Eg og pølsa - pølsa og eg.

Eg treng pause frå dette scenariet. Eg tvangs-oppnemner ein pakke kjøtdeig som fosterbror til pølsa og trykkjer han faderleg mot brystet. Dette er ingen konvensjonell handlemåte, men det tek fokus bort frå handlevogna, og gjev meg eit lite forsprang.

Like innanfor souvenirmarknaden står det ein ståltrådkunstnar. Syster mi ? som er på besøk - vil kjøpa ein minatyrsykkel, og han prisar varene etter hudfarge. 2500 frs skal han ha.

   «Skjerp deg!» seier eg verkeleg overraska.
   «Eg er berre ein lusen ungdomsarbeidar som får løna i bananer - ikkje    forretningsmann eller minister».
   «Kor mykje gjev du?» spyttar han.
   «Eg har tidlegare betalt 4000 for ei folkevogn» byrjar eg.

Slike situasjonar krev korte, konsise og små-arrogante svar. Min franske blodbank er tom og difor ute av stand til å tilføra den språket det minste grann av futt og sprell i form av provokasjonar. Eg kjenner meg som ein prest som framleis snakkar, kvarteret etter at konfirmanten har spurt han om korleis ein blir homofil, og der han vaknar frå monologen sin ved at den same konfirmanten klyp dottera hans i baken.

   « .. noko som er mykje meir arbeid enn den skarve sykkelen der. Altså gjev eg 750 for    sykkelen.»

Fyren ser ikkje på meg. Han forsvinn. Han kjem attende med tang og ståltråd og bed meg frekt om å laga ein slik sykkel. Han speler rolla som fornærma husgud godt, og han set opp eit ufordrageleg andlet, som viser at han er van med store offer frå stinne lommebøker.
   
«Nei» seier eg. «Eg fortel deg berre kva marknadsprisen er og at du ikkje kan krevja kor mykje pengar som helst»

Fransk er noko drit.
Det fungerer fint når ein til dømes har velførebudde fraser om Gud framfor ei from forsamling - men til å kjefta med? Eg er ein pakistaner i Bærum kommunestyre som prøver å seia noko overtydande om eldrepolitikk.

Saka tek ei ny vending:
   «Du argumenterer som ein beibi» grin han spottande opp i andletet mitt. «Du burde    ta 1. klasse på barneskulen om att!»

Han snakkar stødig og arrogant, tydeleg kry over at han ikkje slutta skulen før i midten av 3. klasse. Det er ikkje til å unngå at eg tek meg til halsen der eit stygt universitetsslips har rett på båtfeste.

«Ok» tenkjer eg, «viss han speler rolla som Hjortejegeren - då speler eg rolla som skadeskoten Bambi i fanget på Brigitte Bardot på pressekonferanse med CNN».
   
«Er det slik de behandlar kundane? Her kjem eg med eit ope sinn og så blir eg fornærma på det grøvste! Tenkt om eg fortalde venene mine korleis du fer fram? Då har du ei strålande framtid!»

- ropar ein kvit ung mann medan han står med stive armar og trykkjer båe tomlane inn i ein kilospakke med kjøtdeig. Psykisk påkjenning gjev ofte fysiske utslag.

Alt dette berre fordi eg ikkje er svolten eller har fantasi til å handla inn til jul. Brazzaville er full av diplomathustruer som ikkje kan reisa heim utan fullt lass i handlevogna. Men kvifor kan dei ikkje la ein mann med ei kvitlaukspølse og ein skjenda pakke kjøtdeig vera i fred? Folk ser i vogna, på meg - og nikkar. «Freud» seier augo deira, og eit eller anna om sengevæting og seksuelle spenningar

Eg ser eigentleg mange som kunne vore tente med å gå med eit slikt belasta klientell i handlevogna. Kanskje er det beinhard klassekamp eg driv med, som ei solidaritetshandling med alle dei svarte som aldri kjøper meir enn ei bolle, eit eple eller ein blyant? Eg kjenner martyren veksa inni meg - altfor fort - liksom barnet i ei sambandsjente som har fått det travelt med å koma i kvit kjole, og som strevar med å skjerma familien mot eit visst samtaleemne til kva tid som helst etter bryllaupsmiddagen. I eit fransk supermarked i Kongo går eg med ei 40 cm halvtint kvitlaukspølse og ei gjennombora kjøtdeigpakke som eit symbol på brorskap og fattigdom over landegrensene.

Heile varehuset forkynner julebodskapen om Donald som blei fødd i ein stall hjå bestemor Duck . Guffen kom heim frå marka og gledde seg over den vesle. B-gjengen kom langvegsfrå og fylgde dollarteiknet til finanskongen Skrue, men han kjende ikkje til nokon ny, stor investor (det var Walt Disney dollarteiknet lyste for). Donald kom for å fortelja oss at det e mogleg å bli verande idiot og at det er viktig å eta matroslua si når fetter Anton er heldigare enn ein sjølv. Det er ikkje så mange som tenkjer på kvifor det er 2 timar Donaldfilm på julaftan. Alle er glade i Donald.

Her er det ikkje verande. Retretten er rasjonell og upoetisk, eg berre vrengjer lommeboka hos napoleonskakene og flukta er eit faktum.

Når ein ligg på rygg og ikkje får sova, er taket på Centre Missionaire skite og fullt av spindelvev. Nåja - det er ikkje nok til at ein får noka stallkjensel, men likevel.
Eg er sultefora på juleheilagdom - på heilagdom i det heile. Denne byen er ikkje ein verande stad. Ikkje på grunn av Afrika, men fordi eg ikkje taklar å sjå meg sjølv så klårt på ein dårleg dag.

I ei slik stund kunne eg ha kome til å konvertera berre for å få litt fokus på Johannes 1: 9 «Det sanne ljoset, som lyser for kvart menneske, kom no til verda» - om det så måtte vera med hjelp av litt røykjelse og katolsk hokus-pokus.

Lucia-dagen. Betlehem. Advent. Lukas kapittel 2.

«Han er komen til oss!», ringer det for meg. «han er her! Han er her!»

Eg stig opp i andakt, sveipt i lakenet mitt for å vera med på det store. Ute i den kjølege kveldslufta løftar eg blikket, men ser til mi overrasking ned på han som er komen. Han står med tunga ut av kjeften og lograr intenst med halen. Tri fromme kvinner viser si glede over at Gerimo er komen til rette. Eg fiskar motvillig fram ei høveleg gåve. På veg inn ser eg snabben på kvitlaukspølsa forsvinna bak kvasse bikkjetenner.